Sanayi

Özbekistan’ın Sovyet döneminden kalma sanayisinin ürünlerine, bağımsızlığın kazanılmasından sonra BDT ülkelerinden talep görmemesine rağmen, hükümet bu fabrikaları kapatmayı veya özelleştirmeyi tercih etmemiştir. Devlet tarafından, değerli madenler, petrol, doğalgaz, savunma, havacılık ve telekomünikasyon sektörleri stratejik kabul edilerek özelleştirme kapsamı dışında tutulmuştur. Eski sanayi tesislerini kapatmaya yanaşmayan hükümet, sanayi sektörünü ithal ikameci sanayileşme modeli ile kalkındırmak yolunu tercih etmiştir. Ancak bu yöntem fazla başarılı olamamış ve sonuç olarak Özbekistan’ın sanayisi içine dönük, ihracat potansiyeli düşük olan ve yerel talebin düşük olduğu malları üreten bir şekil almıştır. İthal ikameci sanayileşme modeli çerçevesinde öncelikli sektörlere kaynakların aktarılabilmesi için devlet dış borçlanmaya gitmek zorunda kalmış ve bu borçlar da pamuk ve altın ihracatı gelirleri ile ödenmiştir.

Sanayi sektörü 2003 rakamlarıyla GSYİH’sinin yüzde 16.5’ine tekabül etmektedir. Aktif işgücünün yüzde 12.6’sı da bu sektör tarafından istihdam edilmektedir. Üretimin genellikle düşük katma değerli olduğu bu sektörün belkemiğini az sayıda büyük çaplı yabancı yatırım oluşturmaktadır.

2003 yılında Özbekistan’ın toplam sanayi üretiminin yüzde 6,2’lik artışla 6.062,4 milyar Sum olduğu açıklanmıştır. Bu tutar, 6.243 milyon ABD Doları’ına karşılık gelmektedir. Bu rakam dolar cinsinden geçen yıla oranla yüzde 8.6’lik bir artışı ifade etmektedir. Sanayi üretimine katkıda bulunan başlıca sanayi alt dalları ve yüzdeleri, revize edilmiş bulunulan 2001 yılı verileri ile birlikte tabloda gösterilmektedir:

(%)

Yukarıda belirtilen sanayi dalları, 2003 yılında toplam sanayi üretimin yüzde 80.5’ini gerçekleştirmiştir. Kalan yüzde 19.5’lik üretim ise, kimya ve petro-kimya, inşaat malzemeleri, demir-çelik, ağaç işleme ve kağıt sanayileri ile diğer sanayi alt dallarında gerçekleştirilmiştir. Bu tabloya göre 2003 yılında, bir önceki yıla göre üretiminde önemli düşüş görülen başlıca sektörler, petrol ve gıda sanayidir. Hafif sanayi geçen yılki seviyesinde kalmış, otomotiv, makine ve metal sanayi ile demir dışı metaller sanayisinde üretim artışı görülmüştür.

2003 yılında pamuk ipliği üretimi yüzde 6’lık azalışla 946 bin ton, pamuklu kumaş üretimi de yüzde 1,9’luk azalışla 453,3 milyon metrekareye inmiştir.

Ülkede monopol durumundaki UZDAEWOO otomobil fabrikası 2003 yılında, 2002 yılına göre yüzde 16’lık bir artışla, 40.746 adet binek otomobil üretmiştir.

Türk-Özbek ortak girişimi olan SAMKOÇOTO Otomobil ve Kamyonet Fabrikası 2003 yılında, bir önceki yıla göre yüzde 59.5 oranında bir azalışla, 235 adet otobüs-kamyonet üretebilmiştir. Bu azalışın talepteki azalmadan kaynaklandığı belirtilmektedir.